In Englisch In Italiano Auf Deutsch
Wierzę w Syna Bożego
Dom Pielgrzyma im. Św. Józefa
Aktualności
O Sanktuarium
Historia Sanktuarium
Kult św. Józefa
Relikwie
Zabytki
Skarbiec
Tablice pamiątkowe
Świadectwa
Modlitwy
Biblioteka św. Józefa
Więźniowie Dachau
Jan Paweł II w Kaliszu
Homilie Biskupa Kaliskiego
Rozmowy z Kustoszem
Stały konfesjonał
Pielgrzymki
Dom Pielgrzyma
Dane teleadresowe
Grupy Duszpasterskie
Intencje mszalne
Ogłoszenia duszpasterskie
Porządek nabożeństw
Posługa sakramentalna
Usługi pogrzebowe
Kapłani o pracownicy
Kapituła
Pielgrzymki i wyjazdy z parafii
Galeria
Rodzina Św. Józefa
Pierwsze Czwartki u Św. Józefa
Bł. Edmund Bojanowski
Otoczmy troską życie

Jolanta Delura

Obraz Świętego Józefa

źródł: Kalisia Nowa,  36, 8-9-10/2009

Nie wiadomo, jak długo jest w Kaliszu. Nazywa się go różnie – Obrazem Świętej Rodziny lub Obrazem Świętego Józefa. Ale wszystkim dobrze wiadomo, że to właśnie Józef jest w nim szczególnie czczony, ze względu na szczególną po­moc, którą ofiarowuje ludziom od końca XVIII wieku aż po teraźniejszość.

Na początku było Słowo

Tak zaczyna się Ewangelia Świętego Jana. Taka jest też rzeczywistość dzieła stworzenia. Z tym obrazem było podobnie. U jego początków było słowo wypowiedziane do chorego czło­wieka. Nazywał się on Stobienia i mieszkał w małej miejscowości Solec, niedaleko Opatówka (dzisiejszy Szulec). Znużony ciężką chorobą Stobienia (być może paraliżem) zaczął w końcu usilnie prosić Boga, by pozwolił mu umrzeć. Zamiast śmierci doczekał się jednak niezwykłej wizyty. W nocy odwiedził go nieznany starszy człowiek, który zapewnił, iż ten wyzdrowieje jeśli tylko zadba o to, by powstał Obraz Świętej Rodziny (tu nocny gość opisał obraz tak, jak go widzimy dzisiaj w kaliskim Sanktuarium). Jeśli chory z czcią ucałuje wizerunek, a potem odda go do kolegiaty kaliskiej, wówczas na pewno wyzdrowieje. Czy wizyta była snem, czy jawą, nie wiadomo. Pewnym jest, że Stobienia, przekonany, że to sam święty Józef do niego przemówił, zastosował się do polecenia, a kiedy ucałował przyniesiony mu obraz, natychmiast wyzdrowiał. Z radością też rozpoznał w obliczu świętego Józefa twarz owego dobroczyńcy, który go odwiedził pamiętnej nocy. Jak opowiadają dzisiaj Stobieniowie z Szulca, obraz w wielkiej i uroczystej procesji poniesiono do Kalisza i złożono w tamtejszej kolegiacie, która dziś jest Sanktuarium Świętego Józefa. Trudno orzec, kiedy to wszystko się zdarzyło. Notatka z 1673 roku o tym, jak to dziedzic Błaszek, Stanisław Bartochowski sowitym darem dziękował Bogu za jakąś wielką łaskę, pozwala mniemać, iż obraz powstał kilka lat wcześniej.

Ten, który pomaga

Kościół Świętej Rodziny na kaliskiej Rogatce oraz przyległy do niego klasztor zajmowali pod­ówczas ojcowie reformaci. Czas był trudny. W okolicy panował głód. Zakony w całym mieście coraz mocniej zaciskały pasa, reformatom było jednak, jak się zdaje, najciężej. Siostry cysterki, mające swój klasztor w pobliskim Ołoboku, wyprawiły właśnie wóz z żywnością do ojców franciszkanów. Była to forma podziękowania za opiekę duszpasterską. Woźnicę z pomocnikiem na kaliskich rogatkach zatrzymał jednak jakiś budzący zaufanie człowiek, który oznajmił im, że cel podróży uległ zmianie. Mają jechać nie do franciszkanów, ale do reformatów. Kiedy wyładowano żywność, mężczyźni spostrzegli zdumieni, że człowiekiem, którego spotkali po drodze był święty Józef z obrazu wiszącego w przedsionku kościoła. W dowód wdzięczności reformaci przenieśli obraz do głównego ołtarza. Dziś znajduje się tam wizerunek Świętej Rodziny, ale prawdopodobnie jest to zupełnie inne dzie­ło. Mało kto pamięta powyższą opowieść, jej zakończenie jest jednak zaskakujące i skłania do refleksji.

Dlaczego właśnie ten obraz?

Wyjaśnienie wydaje się oczywiste. Został on przecież namalowany pod dyktando samego świętego Józefa. Zaskakuje drobiazgowość opisu podanego przez nocnego gościa cho­rego Stobieni: „Każ namalować Obraz Józefa Świętego, w którym na prawey stronie niech będzie Najświętsza Marya, na lewey Najczyst­szy Jey Oblubieniec Józef Święty, między Niemi Dziecina Jezus, od Obojga za Rączki prowadzony, nad Niemi Duch Przenajświętszy w promieniach, a nad temi wszystkiemi Bóg Oyciec, rozszerzone Ręce maiący, z napisem z Ust Iego wychodzącym: Idźcie do Józefa.” [Cuda y Łaski za Przyczyną y wzywaniem Mnie­manego Oyca Jezusowego Józefa Świętego przy Obrazie Tegoż Świętego patriarchy w kolegiacie Kaliskiey…”, Ksiądz Stanisław Józef Kłossowski, Kalisz 1780]. Tak te słowa zapisał młody wówczas duszpasterz, który zasłynął w historii sanktuarium, jako gorliwy opiekun obrazu i czciciel świętego Józefa. Opowieść usłyszał z ust swego sędziwego poprzednika, księdza kanonika Józefa Świtalskiego, a ten powtarzał ją za swoimi poprzednikami. Czy jednak ksiądz Kłossowski zapisał rzeczywiście słowa usłysza­nej opowieści, czy raczej opisywał to, co sam widział na obrazie, nie wiadomo. Jeśliby w swej gorliwości nieco dodał do opowieści, nic nie szkodzi. Obraz i tak jest głęboko teologiczny i zgodny z myślą Kościoła. Z dzisiejszej per­spektywy XV i XVI stulecie jawią się jako czas przyśpieszonego rozwoju józefologii, czyli reflek­sji Kościoła nad rolą świętego Józefa w historii zbawienia. W 1416 roku słynny kanclerz Sorbony, Jan Gerson napisał pierwszy specjalny „Traktat o dwunastu wyróżnieniach świętego Józefa”. On też stwierdził, że Jezus z Maryją i Józefem stanowią „veneranda Trinitas”, czyli „czcigodną Trójcę” na ziemi. Takie i jemu podobne stwier­dzenia teologów owocowały przedstawieniami ikonograficznymi idącymi za tą myślą. Jak poda­je Katarzyna Kalupa w swoim artykule „Cudowny wizerunek świętego Józefa z kolegiaty kaliskiej” (opublikowanym w jubileuszowym wydawnictwie: „Kolegiata kaliska na przestrzeni wieków 1303­-2003”), prawdopodobnie jednym z najstarszych przedstawień pokazujących jednocześnie Trójcę Świętą i Trójcę Ziemską jest obraz Lodowica Mazzoliniego z początku XVI wieku. Nie wiadomo jednak, czy układ postaci jest w nim podobny do tego z wizerunku kaliskiego. Inaczej rzecz się ma z zaprezentowaną w publikacji autorki ryciną Christophera van Sachema, wykonaną około roku 1620 według Hieronima Wierixa. Do złudzenia przypomina ona cudowny obraz kali­ski. Nieco inny jest jedynie układ szat świętego Józefa, ale (co bardzo zastanawiające) jest on za to identyczny z przedstawieniem na innej zamieszczonej przez autorkę rycinie. Została ona wyjęta z książki księdza Stanisława Józefa Kłossowskiego „Cuda y Łaski za Przyczyną y wzywaniem Mniemanego Oyca Jezusowego Józefa Świętego przy Obrazie Tegoż Świętego patriarchy w kolegiacie Kaliskiey…” (Kalisz 1780) i podpisana jako „prawdziwe wyobrażenie” Obrazu Świętego Józefa z kolegiaty kaliskiej. Czyżby obraz miał swoje tajemnice, których nie znamy?

Tajemnica autorstwa obrazu

Na pewno tajemniczy pozostaje autor obrazu. Zgodnie z tym, co zostało wspomniane przed chwilą, obraz mógł być namalowany według znanego już wzoru. Ślad prowadzi do Hieronima Wierixa, który (tak jak jego brat Jan) był wziętym miedziorytnikiem pracującym dla antwerpijskiej drukarni Christophera Plantina. Wiadomo, że drukarnia ta wykonywała zamówienia także dla Polski. Koronnym jej dziełem była sławna „Biblia sacra hebrajce, chaldaice, graece et latine” zwana także „Wielojęzyczną królewską Biblią antwerpijską”. Być może za jej pośrednictwem docierały do Polski ryciny Wierixa. Co ciekawe, o korzystaniu z niektórych tych wzorów mówi się w miejscach, gdzie pracował włoski malarz Tomasz Dolabella i jego uczniowie. To zdaje się jeszcze bardziej uwiarygodniać tezę Jerzego Aleksandra Splitta, że obraz został namalowany właśnie przez jednego z polskich uczniów Dolabelli. Miał nim być Kasper znad Liwu, czyli Kasper Livensis, który istotnie przebywał w Kaliszu przez jakiś czas, malując święte obrazy do tutejszych kościołów. Gdyby Livensis istotnie był autorem cudownego wizerunku, to ten powinien powstać

Rodzina Św. Józefa
Pierwsze Czwartki u Św. Józefa
Pierwsze Czwartki u Św. Józefa
2014 Rok Bł. Edmunda Bojanowskiego