In Englisch In Italiano Auf Deutsch
Dom Pielgrzyma im. Św. Józefa
Dołącz do nas na Facebook'u
Powr?do strony g?wnej
Więźniowie Dachau
Uratowani przez św. Józefa
Pielgrzymowanie księży, byłych więźniów Dachau, do św. Józefa Kaliskiego
Wejdź do kaplicy męczeństwa i wdzięczności
Akt oddania się w opiekę św. Józefowi
Błogosławieni męczennicy
Wspomnienia z Dachau
Dowiedz się więcej
Aktualności
O Sanktuarium
Historia Sanktuarium
Kult św. Józefa
Relikwie
Zabytki
Skarbiec
Tablice pamiątkowe
Świadectwa
Modlitwy
Biblioteka św. Józefa
Więźniowie Dachau
Jan Paweł II w Kaliszu
Homilie Biskupa Kaliskiego
Rozmowy z Kustoszem
Stały konfesjonał
Pielgrzymki
Dom Pielgrzyma
Dane teleadresowe
Grupy Duszpasterskie
Intencje mszalne
Ogłoszenia duszpasterskie
Porządek nabożeństw
Posługa sakramentalna
Usługi pogrzebowe
Kapłani o pracownicy
Kapituła
Pielgrzymki i wyjazdy z parafii
Galeria
Rodzina Św. Józefa
Pierwsze Czwartki u Św. Józefa
Bł. Edmund Bojanowski
Otoczmy troską życie
 
https://www.swietyjozef.kalisz.pl/main/dachau.gif

Bł. ks. Edward Detkens (1885-1942)

Bł. ks. Edward DetkensWybitny duszpasterz środowisk akademickich w Warszawie, rektor kościoła św. Anny. Po uwięzieniu przez Gestapo w 1940 r. deportowano go do obozu koncentracyjnego w Dachau. Wyniszczony przez choroby i głód został przydzielony do tzw. bloku inwalidów, skąd zabrano go na zabicie w komorze gazowej. Idąc na śmierć odmawiał głośno modlitwę: "Nunc dimittis servum Tuum...", a potem głośno, powtarzając kilkakrotnie razem z innymi: "Pójdę za Tobą, Chryste, drogą krzyża, bo krzyż najlepiej mnie do Ciebie zbliża. Daj mi o Chryste, przez Twą świętą mękę gazowej męki zwyciężyć udrękę".

 


 

Urodził się 14.x.1885 r. w podwarszawskiej ówcześnie wsi Mokotów – dziś jednej z dzielnic stolicy. Ojciec, Aleksander Emil (ok. 1865, Koziczyn - przed 1914), pochodził ze szlacheckiej rodziny ziemiańskiej, ale pisano o nim, że ma „pochodzenie mieszczańskie”. Matką była Józefa z domu Mess (1861 – 1914, Warszawa). Miał siostrę, Stefanię Bronisławę (1888 – 1926, Warszawa). Ok. 1900 r. rodzina przeniosła się do Aleksandrowa (dziś osiedle w warszawskiej dzielnicy Białołęka).

Szkołę średnią, gimnazjum (dziś prawd. IV Liceum Ogólnokształcące im. hetmana Stefana Żółkiewskiego, o długiej, bogatej historii), ukończył w Siedlcach i otrzymał świadectwo z tytułem praktykanta aptekarskiego. Zaraz potem - był rok 1903 - wstąpił do Wyższego Metropolitalnego Seminarium Duchownego św. Jana Chrzciciela w Warszawie. Święcenia kapłańskie przyjął na początku xi.1908 r. z rąk abpa metropolity warszawskiego, Wincentego Teofila Popiel-Chościaka (1825, Czaple Wielkie - 1912, Warszawa).

Wikariuszem był m.in. w Żbikowie (dziś dzielnica Pruszkowa), w parafii pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Pruszków w ówczesnych czasach był niewielką osadą (prawa miejskie uzyskał dopiero w 1916 r.), ale Edward obiecał jej mieszkańcom, że jeżeli zbudują u siebie kaplicę, w każdą niedzielę i święta przyjedzie do nich, aby odprawić im Mszę św. Kaplica powstała w 1910 r., i w ten sposób Edward był przez dwa lata jakby pierwszym proboszczem Pruszkowa, choć oczywiście nieformalnym. W 1913 r. Aleksander kard. Kakowski (1862, Dębiny – 1938, Warszawa) erygował parafię pw. św. Kazimierza. Jednocześnie, i to było jego głównym zadaniem, wspomagał proboszcza - Józefa Szczuckiego (1852 - 1926, Łąkoszyn) - w budowie nowej świątyni w Źbikowie. Powstała ona - w stylu neogotyckim, trzynawowa, z transeptem - w 1913 r. Wybudowana została też plebania.

Tegoż roku został przeniesiony do kolegium wikariuszy katedry pw. św. Jana Chrzciciela w Warszawie. Odtąd na stałe związał się z Warszawą - wikariuszem przy katedrze był 16 lat, stając się świadkiem najważniejszych wydarzeń w stolicy z okresu I wojny światowej, powstania i pierwszych, trudnych lat II Rzeczypospolitej. W tym czasie, w 1926 r., na Uniwersytecie Warszawskim uzyskał magisterium ze świętej teologii.

Przez lata - w zasadzie do 1939 r. i okupacji niemieckiej - był prefektem – nauczycielem katechetą – w warszawskich szkołach, m.in. w gimnazjum (później także liceum) im. Jana Zamoyskiego (dziś XVIII Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego), w prywatnym żeńskim gimnazjum humanistycznym Haliny Gepnerówny (dziś nieistniejącej – Halina Gepner (1980, Warszawa – 1939, Warszawa) zginęła w lokalu szkoły przy ul. Moniuszki 8, róg ul. Jasnej, w czasie bombardowania Warszawy przez Niemców 19.ix.1939 r., raniona odłamkiem…), w prywatnej szkole Cecylii Kozłowskiej (w której, jeszcze za czasów rosyjskich, konspiracyjnie uczył historii i literatury polskiej), oraz gimnazjum żeńskim Władysławy Lange (istniejące w latach 1880-1939). Prowadził m.in. stowarzyszenie Iuventus Christiana (e.g. na Politechnice Warszawskiej i przy innych uczelniach warszawskich), założone w 1921 r. przez ks. Edwarda Szwejnica (1887 - 1934, Warszawa), skupiające inteligencką młodzież katolicką - w 1932 r. działało 14 kół stowarzyszenia w Warszawie, oraz po jednym w Poznaniu i Wilnie (w czasie okupacji niemieckiej istniało ono w formie konspiracyjnej, a po wojnie komu-nazistowskie władze zakazały jej działalności). Od 1929 r. stowarzyszenie wydawało własny miesięcznik, pod nazwą oczywiście „Iuventus Christiana”.

I ta działalność sprawiła, iż gdy w 1928 r. ks. Szwejnic został pierwszym duszpasterzem akademickim w Warszawie i rektorem kościoła pw. św. Anny (dziś kościół akademicki pw. św. Anny), rok później, w 1929 r., jego wikariuszem-pomocnikiem został Edward.

W 1934 r., po śmierci ks. Szwejnica, objął po nim obowiązki rektora kościoła pw. św. Anny. Pełniąc tę funkcję stał się organizatorem duszpasterstwa środowisk akademickich w stolicy.

Był także związany z warszawskimi stowarzyszeniami twórczymi, w szczególności z Akademią Sztuk Pięknych.

Ale przede wszystkim okazał się twórcą majowych pielgrzymek studentów i profesorów na Jasną Górę. Wprowadził, realizując pomysł zmarłego wcześniej swego poprzednika w kościele pw. św. Anny, ks. Edwarda Szwejnica (1887 - 1934, Warszawa), coroczne ślubowania młodzieży akademickiej.

Pierwsze ślubowanie odbyło się 24.V.1936 r., gdy przed szczytem Jasnej Góry zebrało się 20 tysięcy młodzieży, a modlitwie przewodniczył August kard. Hlond (1881, Brzęczkowice – 1948, Warszawa), Prymas Polski. Studenci przyrzekali „wiary naszej bronić i według niej rządzić się […] w życiu  […] osobistym, rodzinnym, społecznym, narodowym i państwowym”, zawierzając swój los Matce Bożej

vi.1938 r. towarzyszył pielgrzymce akademickiej na kanonizację Andrzeja Boboli w Rzymie.

Po wybuchu II wojny światowej 1.ix.1939 r. i upadku stolicy (27.ix.1939 r.) został poddany represjom przez okupanta niemieckiego. Pierwszy raz niemiecka Tajna Policja Państwowa (niem. Geheime Staatspolizei) - Gestapo - aresztowała go już 4.x.1939 r. Osadzono go na Pawiaku, osławionym jeszcze za czasów carskich więzieniu, które stało się największym więzieniem politycznym na terenie okupowanej przez Niemców Polski (okupacja rosyjska miała oczywiście swoje odpowiedniki…).

W więziennym szpitalu opiekował się m.in. studentem Politechniki, cierpiącym na zapalenie nerwów po wybuchu bombowym. W jednym z grypsów przemyconych na zewnątrz pisał: „Jestem więc pielęgniarzem - siostrą miłosierdzia. Czyż to nie idealna, wymarzona rola dla Rektora akademickiej młodzi? Warto siedzieć w więzieniu…

Po czterech miesiącach, w Środę Popielcową 7.II.1940 r., go wypuszczono. Wtedy, wraz z młodym wówczas grafikiem, Stanisławem Władysławem Tomaszewskim „Miedzą” (1913, Warszawa – 2000, Warszawa) (późniejszym ojcem chrzestnym prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego (1949, Warszawa – 2010, Smoleńsk) oraz mężem siostry Jadwigi Kaczyńskiej, matki Jarosława i Lecha Kaczyńskich), przygotował na Wielki Piątek (tego roku przypadał 22.iii.1940 r.) symboliczny Grób Pański. Opleciony drutem kolczastym był symbolem Polski zniewolonej. Nadpalone belki opisywały zbombardowany kraj. Kilkaset kilogramów ziemi ułożonej w formie grobów z krzyżami - jak na warszawskich ulicach - znaczyły setki tysięcy pomordowanych, a metry tiulu – całunu rozwieszonego od bocznego ołtarza po ambonę - nadzieję. Mieszkańcy Warszawy szli tłumnie do Grobu. Kolejka stała od rana do wieczora. Wychodzili z kościoła z wielkim namaszczeniem, w spokoju. Wielu płakało.

30.III.1940 r., zaraz po Wielkanocy, Gestapo pojawiło się przed drzwiami kościoła św. Anny. Edward został aresztowany – mówiono mu, że jedzie na krótkie przesłuchanie, w siedzibie Gestapo w al. Szucha. Ale stamtąd zawieziono go do więzienia śledczego przy ul. Rakowieckiej, a 15.IV.1941 r. na Pawiak.

Do domu już nie wrócił, 2.V.1940 r. wywieziono go bowiem do niemieckiego obozu koncentracyjnego (niem. Konzentrationslager - KL) w Sachsenhausen. Świadek wyjazdu z Pawiaka relacjonował: „Niemiec bił […] kolbą pistoletu w głowę daremnie usiłującego wdrapać się na wóz, słaniającego się na nogach więźnia o lekko szpakowatych włosach. Kiedy […] odwrócił twarz […] [poznano] w nim księdza Detkensa. […] coś z impetem uderzyło go w piersi. Kapłan zatoczył się. Czyjeś ręce podtrzymywały go, a inne podchwyciły turlający się bochenek. Wziął go w obie ręce jak hostię, otarł rękawami płaszcza i pocałował z uszanoweniem…”Barbara Wiśniewska-Sokołowska. Po przyjeździe wytauowano mu na przedramieniu numer: „24014”. Podczas krótkiego pobytu w tym obozie był bity i maltretowany, zmuszany do nieludzkiej pracy przy noszeniu cegieł i budowie dróg.

Niebawem wszelako wywieziono go do niemieckiego obozu koncentracyjnego (niem. Konzentrationslager - KL) w Dachau, gdzie Niemcy przetrzymywali – a w zasadzie prowadzili rozłożoną w czasie eksterminację – tysiące przedstawicieli polskiego duchowieństwa. Wieziono go przez Berlin, Lipsk i Norymbergę, wystawiając – jak najgorszego zbrodniarza – na pośmiewisko i wzgardę niemieckiej społeczności.

Świadek tych wydarzeń zanotował: „[w Norymberdze] założono mu na ręce i nogi kajdany, i tak maszerował za dnia przez ulice […] Szedł bardzo powoli, wzbudzając wśród publiczności, niestety, nie współczucie, lecz pogardę i nienawiść, przejawiającą się w oczach i podnoszonych pięściach…ks. Tadeusz Rolski. Po przyjeździe do Dachau wytatuowano mu na przedramieniu nowy numer: „27831”.

Zachowały się niektóre jego listy (grypsy) pisane w Dachau, które przemycił albo cenzura obozowa przepuściła. W jednym z nich zanotował: „Ewangelia uczy nas żyć w Bogu; zwłaszcza teraz wymaga od nas, by coś, a nawet wszystko złożyć w ofierze: jeden musi życie, inny – pracę albo cierpienie, co w świetle Krzyża Chrystusa ma swój sens, dla nas – może bardzo trudny do zrozumienia, ale przez to można łatwiej wypełnić wielki obowiązek życia.

Droga tajemnica Krzyża, tak pięknie wyjaśniona przez św. Pawła, stanie się dla nas wielką pociechą i głęboką nauką. Krzyż jest ciężki, ale Chrystus idzie przed nami i pomaga każdemu nieść swój krzyż. Godnie go poniesiemy. Żołnierz Chrystusa okazuje się dzielny i posłuszny swemu Boskiemu Wodzowi. Wieczne ideały Prawdy, Dobra i Piękna od młodości aż do najpóźniejszych lat w Chrystusie zachować, mimo że wszędzie napotykamy trudności, za te ideały nie tylko walczyć, ale i umrzeć, jeżeli tego obowiązek w Bogu wymaga. Przygotowuje to ludziom piękniejszą przyszłość w Królestwie Bożym.

W nieustającym zimnie, głodzie, szykanach obozu szybko tracił zdrowie. Ten prawie 57-letni mężczyzna, wycieńczony, chudy jak szkielet, nie był już w stanie wykonywać żadnych prac wymaganych przez niemieckie kierownictwo. Mimo swego stanu w jednym z ostatnich listów z Dachau, z 5.VIII.1942 r., pisał o wiecznej młodości i żegnał się: „Nasza modlitwa jednoczy nas w niebie i na ziemi. Chrystus w Ewangelii sprawia, że jesteśmy zawsze młodzi nawet obciążeni wiekiem. Zawsze młodzi, aż po wieczność. zeka nas ona wszystkich spokojnie lecz pewnie. Do widzenia tu, albo tam!

W 1942 r. Niemcy zaczęli więźniów znajdujących się - według ich nomenklatury - w „stanie beznadziejnym”, najpierw izolować a potem wywozić z Dachau, w tzw. „transportach inwalidów”. W jednym z nich, z 10.VIII.1942 r., znalazł się i Edward. Świadkowie zapamiętali, że wyjeżdżał z obozu z pieśnią, którą Symeon wyśpiewał biorąc małego Jezusa na ręce: „Nunc dimittis servum Tuum…” (pl. Teraz o Władco, pozwalasz odejść słudze Twemupor. Łk. 2, 29-32), na ustach. Potem, głośno, kilkakrotnie, razem z innymi skazańcami, powtórzył:

Pójdę za Tobą, Chryste, drogą krzyża,
bo krzyż najlepiej mnie do Ciebie zbliża.
Daj mi o Chryste, przez Twą świętą mękę
gazowej męki zwyciężyć udrękę
”.

Więźniów „inwalidów” wywożono do austriackiego ośrodka eutanazyjnego w Hartheim i tam - o czym więźniowie już wtedy wiedzieli, albo podejrzewali - ich mordowano w komorze gazowej. Ciało Edwarda spalono w krematorium. Prochy rozsypano na pobliskich polach.

Komendantura obozowa poinformowała urzędowo (wszak Ordung much sein!) rodzinę, że Edward zmarł 22.VIII.1942 r.

Beatyfikowany został przez Jana Pawła II, w Warszawie 13.VI.1999 r., w grupie 108 polskich męczenników II wojny światowej.

Na cmentarzu powązkowskim (tzw. Stare Powązki) w Warszawie znajduje się, w rodzinnym grobowcu, jego cenotaf (gr. Κενοτάφιον), czyli symboliczny nagrobek.

W swojej pierwszej wielkiej homilii na ziemiach polskich po wyborze na Stolicę Piotrową, wygłoszonej 2.VI.1979 r. na ówczesnym placu Zwycięstwa w Warszawie, Jan Paweł II mówił:

Kościół przyniósł Polsce Chrystusa — to znaczy klucz do rozumienia tej wielkiej i podstawowej rzeczywistości, jaką jest człowiek. Człowieka bowiem nie można do końca zrozumieć bez Chrystusa. A raczej: człowiek nie może siebie sam do końca zrozumieć bez Chrystusa. Nie może zrozumieć, ani kim jest, ani jaka jest jego właściwa godność, ani jakie jest jego powołanie i ostateczne przeznaczenie. Nie może tego wszystkiego zrozumieć bez Chrystusa.

I dlatego Chrystusa nie można wyłączać z dziejów człowieka w jakimkolwiek miejscu ziemi. Nie można też bez Chrystusa zrozumieć dziejów Polski — przede wszystkim jako dziejów ludzi, którzy przeszli i przechodzą przez tę ziemię. Dzieje ludzi! Dzieje narodu są przede wszystkim dziejami ludzi. A dzieje każdego człowieka toczą się w Jezusie Chrystusie. W Nim stają się dziejami zbawienia.

Dzieje narodu zasługują na właściwą ocenę wedle tego, co wniósł on w rozwój człowieka i człowieczeństwa, w jego świadomość, serce, sumienie. To jest najgłębszy nurt kultury. To jej najmocniejszy zrąb. To jej rdzeń i siła. Otóż tego, co naród polski wniósł w rozwój człowieka i człowieczeństwa, co w ten rozwój również dzisiaj wnosi, nie sposób zrozumieć i ocenić bez Chrystusa. ‘Ten stary dąb tak urósł, a wiatr go żaden nie obalił, bo korzeń jego jest ChrystusPiotr Skarga, „Kazania sejmowe”. Trzeba iść po śladach tego, czym — a raczej kim — na przestrzeni pokoleń był Chrystus dla synów i córek tej ziemi. I to nie tylko dla tych, którzy jawnie weń wierzyli, którzy Go wyznawali wiarą Kościoła. Ale także i dla tych, pozornie stojących opodal, poza Kościołem. Dla tych wątpiących, dla tych sprzeciwiających się.

Takim „Żołnierzem Chrystusa”, wiernym „wiecznym ideałom Prawdy, Dobra i Piękna”, aż do śmierci, był mistrz warszawskiej młodzieży akademickiej bł. Edward Detkens.

Spacer wirtualny w Sanktuarium Św. Józefa w Kaliszu
Spacer wirtualny w Sanktuarium Św. Józefa w Kaliszu
          UWAGA !!!
          MSZA ŚW.
     O DOBREGO MĘŻA I ŻONĘ
   21 GRUDNIA BĘDZIE
        WYJĄTKOWO
     O GODZ. 18.00
 

 

 

Pierwsze Czwartki u Św. Józefa