In Englisch In Italiano Auf Deutsch
Dom Pielgrzyma im. Św. Józefa
Dołącz do nas na Facebook'u
Powrót do strony głównej
Aktualności
O Sanktuarium
Historia Sanktuarium
Kult św. Józefa
Relikwie
Zabytki
Skarbiec
Tablice pamiątkowe
Świadectwa
Modlitwy
Biblioteka św. Józefa
Więźniowie Dachau
Jan Paweł II w Kaliszu
Homilie Biskupa Kaliskiego
Rozmowy z Kustoszem
Stały konfesjonał
Pielgrzymki
Dom Pielgrzyma
Dane teleadresowe
Grupy Duszpasterskie
Intencje mszalne
Ogłoszenia duszpasterskie
Porządek nabożeństw
Posługa sakramentalna
Usługi pogrzebowe
Kapłani o pracownicy
Kapituła
Pielgrzymki i wyjazdy z parafii
Galeria
Rodzina Św. Józefa
Pierwsze Czwartki u Św. Józefa
Bł. Edmund Bojanowski
Otoczmy troską życie
 
http://www.swietyjozef.kalisz.pl/main/osanktuarium.gif

Romuald F. Zaręba

Analiza murów prezbiterium kolegiaty
pw. Wnieb. NMP w Kaliszu
po zdjęciu tynków zewnętrznych

A. Ściana szczytowa wschodnia

Widoczny pierwotny szczyt kościoła zwieńczony trójkątem w partii dachowej o nachyleniu połaci ok. 55o. Wątek cegły gotycki, w dolnej części gotycki z niewielkimi fragmentami wendyjskiego. Okno gotyckie do wysokości podstawy trójkąta szczytu rozglifione. Krawędź glifu wykonana z kształtek ceglanych narożnych. Powyżej wnęka okienna podwyższona przez wykucie w murze pierwotnym („trójkąta”) górnej części otworu okiennego do obecnej wysokości. Naroże glifu w tej części przemurowane cegłą o innych wymiarach, co wskazuje na przeróbkę okna przy nadbudowie ścian prezbiterium w okresie późniejszym (także tu cegła i wątek gotycki). W zwieńczeniu okna maswerk gotycki kamienny w kształcie rozety (czworoliście i podłucza, niżej laskowanie, aż do samego dołu). Po nadbudowie ścian pierwotny dach siodłowy zyskał kształt trójpołaciowy.

Szkarpy przyporowe przy prezbiterium do wysokości podstawy „trójkąta”, bez uskoków, powiązane z murami. Szkarpa południowa ustawiona ukośnie, północna prostopadle do ściany wschodniej prezbiterium.
Zakrystia przybudowana do prezbiterium od północy ma na ścianie wschodniej również ślad późniejszej nadbudowy. Pierwotny dach pulpitowy był bardziej stromy. W okresie późniejszym (również w epoce gotyku) zakrystię nadbudowano o piętro zakrywając blendy w ścianie północnej prezbiterium.

B. Ściana boczna prezbiterium (południowa)

Odkryto dawny zarys okien bocznych częściowo przesuniętych w stosunku do obecnych. Wysokość okien bocznych odpowiada w przybliżeniu wysokości okna wschodniego. W tych oknach także odkryto pozostałości po maswerkach. Widoczny poziomy ciąg cegieł w miejscu nadbudowy. Pierwotny łuk zamykający okna gotyckie w ścianie południowej jest podmurowany kolejnym łukiem o kształcie gotyckim zwężającym szerokość pierwotnego okna. Otwory okienne gotyckie z glifami. Obecne okna w ścianie południowej zakończone są półkoliście, nieco przesunięte w stosunku do gotyckich i znacznie niższe. Okres ich przebudowy jest nieznany, jednak wykonano je zapewne przed budową obecnej kaplicy św. Józefa (koniec XVIII w.), która znacznie zakrywa przyległe okno prezbiterium.
Wątek murów gotycki („polski”) na całej wysokości ściany. Szkarpa boczna (między oknami) była pierwotnie wyższa, lub miała bardziej strome zwieńczenie (?). Zaprawa w części starszej i nadbudowanej wykazuje różnice składu (w części nadbudowanej duża domieszka piasku). W okresie nowożytnym ściany prezbiterium nadbudowano o ok. 1,50 m kończąc gzymsem koronującym.

C. Wstępne wnioski z oględzin lica gotyckiego murów kolegiaty

Prezbiterium kościoła wykonane zostało w dwóch etapach. Pierwszy etap budowy mógł mieć miejsce zaraz po ustanowieniu parafii w 1303 r. Świadczy o tym archaiczny kształt rzutu prezbiterium wzorowany na kościele franciszkańskim i farze św. Mikołaja (zamkniecie prezbiterium ścianą prostą z trójkątnym szczytem, szkarpy bez uskoków). Wzniesiono wówczas dolne części ścian i trójkątny szczyt wschodni z oknem na osi, jednak o wysokości niższej, sięgającej podstawy „trójkąta”. Okres dalszej budowy mógł być przerwany niespokojną sytuacją w kraju (rządy czeskie, wojny z Zakonem Krzyżackim za Łokietka), a także brakiem możnego fundatora. Sytuacja uległa zmianie, gdy patronat nad budowa objął arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki, który wg Długosza „ecclesiam Sancte Marie in Kalisch de novo instauravit”*) – Ioannis Dlugossii Annales seu Cronicae Incliti Regni Poloniae, lib. X., Varsaviae 1985, f. 49, v43). Była to więc odbudowa i odnowienie istniejącego już wcześniej i wznoszonego, zapewne od pocz. XIV w., kościoła - nie zaś całkiem nowa fundacja. W trakcie wznowionych prac nadmurowano wówczas zapewne ściany prezbiterium zmieniając dach na trójpołaciowy i podwyższono okno wschodnie do obecnej wysokości przepruwając pierwotny szczyt trójkątny. Wtedy (lub nieco później) wbudowano w otwór okienny ozdobny maswerk kamienny. W tym czasie wykonano też prawdopodobnie sklepienie gwiaździste nad prezbiterium, gdyż w 1379 r. burmistrz i rajcy miejscy ufundowali główny ołtarz do kolegiaty. Fundacja ołtarza świadczy o tym, że już wcześniej prezbiterium musiało być przesklepione.

Zamurowanie okna szczytowego i częściowe uszkodzenie maswerku mogło nastąpić w I. ćwierci XIX w. przy okazji wykonania nowego klasycystycznego ołtarza głównego (istniejącego obecnie) przez bp. Józefa Koźmiana w 1829 r.

O architekturze gotyckiej kościoła patrz artykuł autorstwa R. Zaręby w „Kolegiata kaliska na przestrzeni wieków 1303-2003” Kalisz 2004 str. 168 – 174.

 

Resztki maswerku okiennego w nawie bocznej prezbiterium (od str. parku)

Resztki maswerku okiennego w nawie bocznej prezbiterium (od str. parku).

 

Maswerk w zamurowanym oknie we wschodniej ścianie prezbiterium

Maswerk w zamurowanym oknie we wschodniej ścianie prezbiterium.

 

Maswerk okienny z bliska

Maswerk okienny z bliska

 

Ściana wschodnia prezbiterium z odkrytym maswerkiem w górnej części zamurowanego okna. Widoczne ślady pierwotnego szczytu  trójkątnego (inny kolor cegły).

Ściana wschodnia prezbiterium z odkrytym maswerkiem w górnej części zamurowanego okna. Widoczne ślady pierwotnego szczytu trójkątnego (inny kolor cegły).

 

*) wg Słownika Łacińsko-Polskiego „instauro” znaczy „odnowienie, oporządzenie, wzmocnienie”, a nie fundowanie od początku, co potwierdza moją hipotezę, że kościół istniał już wcześniej, a abp. J. Skotnicki go tylko odnowił i dokończył wcześniej rozpoczętą budowę.

Pierwsze Czwartki u Św. Józefa